Hồng cầu là một phần của tế bào máu, mang chức năng quan trọng, đó là vận chuyển oxy đến các mô của cơ thể? Những thông tin dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn hồng cầu là gì và nếu xảy ra tình trạng tăng hồng cầu trong máu có nguy hiểm đến sức khỏe hay không?

1. Hồng cầu là gì và có vai trò quan trọng như thế nào?

Máu là một loại mô liên kết đặc biệt tồn tại ở dạng lỏng, giữ vai trò thiết yếu trong việc duy trì sự sống của cơ thể. Về mặt cấu tạo, máu được chia thành hai phần chính gồm thể hữu hình (huyết cầu) và huyết tương.

Trong đó, thể hữu hình bao gồm ba loại tế bào chính là hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu, chiếm khoảng 43 – 45% tổng thể tích máu. Phần còn lại là huyết tương, chiếm khoảng 55 – 57%, bao gồm nước, protein huyết tương, các chất điện giải, hormone, hợp chất hữu cơ và các sản phẩm chuyển hóa của cơ thể.

Hồng cầu là gì?

Hồng cầu là loại tế bào chiếm số lượng nhiều nhất trong các tế bào máu. Hồng cầu trưởng thành có hình dạng đĩa lõm hai mặt, giúp tăng diện tích tiếp xúc để vận chuyển khí hiệu quả. Ở người trưởng thành, hồng cầu không còn nhân, điều này giúp chúng chứa được nhiều hemoglobin hơn – protein chịu trách nhiệm vận chuyển oxy.

Trong giai đoạn đầu của thai kỳ, hồng cầu có nhân được sản xuất từ lá thai giữa. Từ khoảng tháng thứ 2, các cơ quan như gan, lách và hạch bạch huyết cũng tham gia vào quá trình tạo hồng cầu có nhân. Đến tháng thứ 5 của thai kỳ, tủy xương bắt đầu đảm nhiệm vai trò sản sinh hồng cầu. Từ 3 tháng cuối thai kỳ và sau khi sinh, tủy xương trở thành cơ quan duy nhất tạo ra hồng cầu.

Khi hồng cầu già đi, một phần nhỏ sẽ tự hủy trong máu, nhưng phần lớn bị tiêu hủy tại hệ thống võng nội mô, chủ yếu ở lách, gan và tủy xương. Tuổi thọ trung bình của hồng cầu kéo dài khoảng 90 – 120 ngày. Sau khi các hồng cầu già bị phá hủy, tủy xương sẽ liên tục tạo ra các hồng cầu mới để duy trì số lượng ổn định trong máu.

Hồng có hình đĩa, hai mặt lõm

Vai trò của hồng cầu đối với cơ thể

Hồng cầu giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sống. Chức năng chính của hồng cầu là vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và tế bào, đồng thời mang khí carbonic từ mô trở về phổi để đào thải ra ngoài.

Ngoài ra, hồng cầu còn tham gia vào cân bằng acid – base, duy trì độ pH ổn định cho máu, đồng thời góp phần tạo nên độ nhớt của máu, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tuần hoàn và huyết áp.

Có thể nói, hồng cầu ảnh hưởng đến hầu hết các hoạt động sinh lý trong cơ thể. Bất kỳ sự thay đổi bất thường nào về số lượng hay chất lượng hồng cầu đều có thể gây ra những rối loạn sức khỏe nghiêm trọng.

2. Tình trạng tăng hồng cầu trong máu có nguy hiểm không?

2.1. Tăng hồng cầu trong máu có nguy hiểm không?

Không thể phủ nhận vai trò thiết yếu của hồng cầu đối với cơ thể. Tuy nhiên, khi số lượng hồng cầu tăng quá mức, cơ thể sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng.

Ở người trưởng thành khỏe mạnh:

• Nam giới: số lượng hồng cầu bình thường dao động khoảng 4,7 – 5,2 triệu tế bào/mcL máu

• Nữ giới: chỉ số này nằm trong khoảng 4,0 – 4,6 triệu tế bào/mcL máu

Tình trạng tăng hồng cầu xảy ra khi số lượng hồng cầu vượt quá giới hạn bình thường. Khi đó, máu trở nên đặc và quánh hơn, làm giảm khả năng lưu thông trong mạch máu. Hệ quả là nguy cơ tắc nghẽn mạch, huyết khối, đột quỵ, nhồi máu cơ tim và thuyên tắc phổi tăng cao, thậm chí có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

Trong một số trường hợp, tăng hồng cầu có thể mang tính sinh lý tạm thời, chẳng hạn như sau bữa ăn, sau lao động thể lực nặng hoặc ở những người sinh sống tại vùng núi cao – nơi nồng độ oxy trong không khí thấp hơn bình thường.

2.2. Những dấu hiệu nhận biết tình trạng tăng hồng cầu

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc tăng hồng cầu thường là người thừa cân, béo phì, người bị tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính.

Khi lượng hồng cầu trong máu tăng cao, người bệnh có thể gặp phải các triệu chứng như:

• Thường xuyên đau đầu, chóng mặt, cảm giác nặng đầu.

• Đau bụng kéo dài, khó chịu vùng bụng.

• Đau viêm các dây thần kinh, tê bì tay chân.

• Khi thời tiết lạnh, da mặt, da cổ và môi có thể chuyển sang màu đỏ sẫm hoặc xanh tím.

• Lách to, sờ thấy cứng và nhẵn.

• Tăng hồng cầu gây nghẽn mạch máu, làm tăng áp lực tâm thu, lâu dần có thể dẫn đến phì đại tim và gan to.

Tăng hồng cầu trong máu gây ra hiện tượng nhức đầu, chóng mặt

2.3. Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tăng hồng cầu thứ phát

Tăng hồng cầu thứ phát có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Hút thuốc lá kéo dài.

• Thiếu oxy động mạch mạn tính.

• Khối u tiết erythropoietin gây kích thích tạo hồng cầu.

• Sử dụng steroid vỏ thượng thận.

• Sử dụng erythropoietin hoặc các chất kích thích tạo máu.

Ngoài ra, một số rối loạn bẩm sinh cũng có thể gây tăng hồng cầu như:

• Các bệnh huyết sắc tố có ái lực với oxy cao.

• Đột biến thụ thể erythropoietin.

• Bệnh đa hồng cầu Chuvash, liên quan đến đột biến gen VHL ảnh hưởng đến cơ chế cảm nhận oxy.

• Đột biến Proline hydroxylase 2 và HIF-2α.

Tăng hồng cầu giả cũng có thể xảy ra trong trường hợp máu bị cô đặc do mất nước, tiêu chảy, bỏng nặng hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu.

Người mắc bệnh lý về tim mạch dễ bị tăng hồng cầu

Nồng độ oxy trong máu thấp

Khi nồng độ oxy trong máu giảm, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tăng sản xuất hồng cầu để bù đắp lượng oxy thiếu hụt. Tình trạng này thường gặp ở:

• Người mắc bệnh tim bẩm sinh.

• Người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

• Người sống ở vùng núi cao.

• Người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.

Do sử dụng thuốc kích thích tạo hồng cầu

Một số loại thuốc hoặc chất kích thích có thể làm tăng số lượng hồng cầu như:

• Thuốc kích thích tạo hồng cầu.

• Anabolic steroids – dẫn xuất tổng hợp của testosterone.

• Việc sử dụng doping trong thể thao.

Do đó, khi đi khám, người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin về các loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Tăng nồng độ tế bào hồng cầu do giảm huyết tương

Khi thể tích huyết tương giảm, thường gặp ở người bị mất nước, máu sẽ trở nên cô đặc, làm cho tỷ lệ tế bào hữu hình – trong đó có hồng cầu – tăng lên.

>>> Bài viết tham khảo: Ăn gì để giảm hồng cầu trong máu? Các thực phẩm cần kiêng

2.4. Làm sao để xác định số lượng hồng cầu bất thường?

Để xác định tình trạng tăng hồng cầu, bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm máu tổng quát. Dựa trên kết quả này, bác sĩ có thể yêu cầu thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác nhằm tìm ra nguyên nhân chính xác gây tăng hồng cầu.

Sau khi chẩn đoán, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp tùy theo nguyên nhân và mức độ bệnh. Bên cạnh điều trị y khoa, người bệnh cần điều chỉnh lối sống lành mạnh như:

• Uống đủ nước mỗi ngày.

• Bỏ thuốc lá và các chất kích thích.

• Tập hít thở sâu, ngủ đủ giấc, tránh thức khuya.

• Duy trì vận động thể chất phù hợp.

Nên đi khám để được bác sĩ chẩn đoán bệnh và điều trị kịp thời

Đặc biệt, chế độ dinh dưỡng khoa học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát số lượng hồng cầu, cải thiện tuần hoàn máu và nâng cao sức khỏe tổng thể.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn hồng cầu là gì, mức độ nguy hiểm của tình trạng tăng hồng cầu trong máu cũng như cách phát hiện và kiểm soát hiệu quả. Theo dõi Nhịp sống xanh 365 để nhận thêm nhiều thông tin Dinh Dưỡng mới nhất nhé!